Collectible craft, czyli jak kolekcjonować dizajn

Alicja Głuszek

Collectible craft, czyli jak kolekcjonować dizajn

( 14.03.2024 )

Rzemiosło triumfalnie powraca do świata sztuki po dekadach (a nawet stuleciach) odrzucenia. O collectible designie pisze Alicja Głuszek.

Zwrot rzemieślniczy

Rzemiosło artystyczne jest coraz częściej prezentowane w najważniejszych galeriach i muzeach jako forma sztuki – paradoksalnie bardziej innowacyjna niż niejedno współczesne dzieło malarskie czy rzeźbiarskie. Zaczęto je postrzegać jako obszar działalności twórczej, który nieustannie modyfikuje historyczne techniki i eksperymentuje z alternatywnymi praktykami przetwarzania surowców naturalnych.

Rzemiosło staje się fetyszem luksusu, a kolekcjonowanie jego produktów nie tylko buduje unikalną relację z przedmiotami, ale także otwiera nas na nowe sposoby myślenia o środowisku naturalnym i kulturach mniejszościowych. To nie tylko kupowanie przedmiotów, to budowanie nowych relacji z naszym otoczeniem i dziedzictwem kulturowym.

Piękna wystawa w Zachęcie, „Henryk Lula. Ceramika. Sztuka Materii”, wpisuje się w zwrot świata sztuki ku rzemiosłu artystycznemu. Na całym świecie odbywają się lub zaplanowane są podobne ekspozycje. W tym momencie w londyńskim Barbican Center trwa wystawa „Unravel. The power and politics of textiles in art”, w Art Institute of Chicago można zobaczyć prezentację współczesnej ceramiki japońskiej, a w MoMA otworzyła się właśnie retrospektywna ekspozycja „Crafting Modernity. Design in Latin America, 1940–1980”. Rzemiosło będzie również mocno obecne na tegorocznej wystawie międzynarodowej na biennale w Wenecji. A to jeszcze nie koniec, jeśli chodzi o sploty rzemiosła i sztuki. Ten rok zakończy się monumentalną wystawą kolumbijskiej artystki Olgi de Amaral, w znamienitej Fondation Cartier w Paryżu, która specjalizowała się w fiber art.

Zdjęcie z wystawy „Henryk Lula. Ceramika. Sztuka materii”

Wraz z rosnącym zainteresowaniem instytucji artystycznych, rozbudzone zostało także zainteresowanie rynku. Collectible craft pojawiło się w ofercie galerii i targów, nie tylko tych, które wprost oferują design, ale i tych, które raczej kojarzą się ze sztuką współczesną. Takie cechy rzemiosła artystycznego jak innowacyjne koncepcje artystyczne, wysoka jakość wykonania czy trudna dostępność sprawiły, że popyt jest coraz większy.

Skąd ta popularność?

Rzemiosło triumfalnie powraca do świata sztuki po dekadach (a nawet stuleciach) odrzucenia. Wiele czynników składa się na współczesny wzrost zainteresowania rzemiosłem artystycznym. Wiąże się on z innymi procesami, które dziś rewolucjonizują sztukę. Warto wspomnieć o pozaeuropejskich i pozaamerykańskich kulturach wizualnych, które pozwalają stopniowo odchodzić od myślenia w kategoriach peryferii i marginesów. Ponadto należy uwzględnić włączenie sztuki kobiet i mniejszości etnicznych do kanonu artystycznego – to istotna okoliczność wpływająca na współczesną popularność rzemiosła.

Każdy obiekt to historia

Co decyduje o tym, że prace rzemieślnicze stają się obiektami kolekcjonerskimi? Rzemiosło artystyczne, które jest obecnie kolekcjonowane przez muzea, biznes czy indywidualnych odbiorców, ma kilka cech. Jest nośnikiem historii – każda praca wiąże się z osobistą lub kulturową opowieścią, wynikającą z antropologicznego, ekologicznego czy osobistego kontekstu jej wytworzenia. Mogą to być narracje oparte na wielowiekowych i niegdyś wypieranych przez kolonizatorów praktykach rdzennych artystów ludowych lub narracje dotyczące szczególnego materiału, włókien, gliny, kamieni pochodzących z konkretnego, mało znanego regionu. Innym razem są to osobiste narracje rzemieślników, którzy przekazywali różne praktyki z pokolenia na pokolenie, na przekór modernizacji i industrializacji. Ten ludzki aspekt został podkreślony w świetnym projekcie „Ludzie z fabryki porcelany” dr Ewy Klekot i Arkadiusza Szweda. Jego autorzy połączyli badania antropologiczne z działaniem artystycznym, czego efektem jest unikalny serwis Ślad Człowieka, który powstał w fabryce porcelany w Ćmielowie.

Zdjęcie serwisu ćmielowskiego ze śladami palców i dłoni rzemieślników, którzy je wyprodukowali

Z racji charakteru procesów produkcyjnych, podczas których wytwarza się rzemieślnicze obiekty, zazwyczaj mamy do czynienia z krótkimi seriami. Fakt, że rzemiosło artystyczne z definicji jest albo w całości, albo częściowo wykonywane ręcznie, przekłada się wprost na małą liczbę przedmiotów, jakie artysta może wykonać w danym okresie. To ogranicza dostępność dzieł, przekładając się również na wzrost ich atrakcyjności.

( Muzyka ) ( Recenzja ) ( Klementyna Szczuka )

Playboi Carti. Muzyka 2024 roku

Jakość i staranność wykonania przedmiotów, które nie są jednak wolne od niedoskonałości, wpływa na znakomitość realizacji. Angielskie słowo oznaczające rzemiosło, craft, pochodzi od niemieckiego kraft – władza, siła, moc. Źródłosłów ukazuje duchowy aspekt tego rodzaju kreacji, od zawsze istotny dla oceny klasy rzemiosła. Wpływa on na kryteria, które służą do klasyfikacji niektórych obiektów rzemieślniczych jako kolekcjonerskie. Mistrzostwo w opanowaniu techniki i współdziałania z materiałami sprawia, że pewne przedmioty będą wysoce cenione i poszukiwane na rynku.

Nowoczesne rzemiosło staje się coraz bardziej cenione wśród krytyków, kuratorów oraz kolekcjonerów gdy wiąże się z innowacyjnością tradycyjnych technik, eksperymentami technologicznymi lub odważnymi ideami, które zmuszają rzemieślników do poszukiwania nowych sposobów pracy z materią. Efektem są wówczas prace, które zdumiewają i wzbudzają pytania, jak to w ogóle jest możliwe, aby je wytworzyć.

Chun Tai Chen, In Simplicity, rzeźby barwione naturalnie, wytworzone z papieru, aluminium, stali nierdzewnej, mosiądzu

Funkcjonalna sztuka wzbogaca nasze światy

Kolekcjonowanie rzemiosła pozwala na budowanie unikatowego świata wokół siebie. Staje się to możliwe dzięki otaczaniu się przedmiotami niepowtarzalnymi, nośnikami emocji i energii twórców, którzy wytworzyli je ręcznie. Poprzez rzemiosło otwieramy się na analogowe doświadczenie. Wychodzimy ze świata cyfrowego, zapośredniczonego, do przestrzeni fizycznej, choć całkowite odcięcie się od kultury masowej i przemysłowych form funkcjonowania nie jest oczywiście możliwe. Możemy jednak tworzyć coraz więcej przestrzeni na produkty rzemieślnicze, bo za tym idzie otwarcie się na inne relacje z naturą, która jest materialnie obecna w takich obiektach. W ten sposób zwiększamy pole produkcji zrównoważonej, która troszczy się o środowisko naturalne, gdyż jest od niego maksymalnie zależna.

Wpuszczanie rzemiosła do naszego otoczenia wiąże się też z włączeniem innych kultur w obręb naszej codzienności.

Podstawą nowych relacji z przedmiotami jest emocjonalne połączenie z obiektem rzemieślniczym jako nośnikiem wartości i opowieści, które są istotne dla właściciela. Konsekwencje takich decyzji kolekcjonerskich pozwalają na przetrwanie lokalnych producentów i etnicznych praktyk artystycznych, a także pobudzają sztukę współczesną do wypracowywania nowych metod twórczych.